خلاصه:
کم خونی در بارداری بسیار شایع است و تقریباً یکسوم زنان باردار در دنیا آن را تجربه میکنند. خبر خوب این است که با آزمایش منظم و مکمل درست، تقریباً همیشه قابل کنترل است. در این مقاله توضیح میدهیم عدد کمخونی در بارداری چند است، چه علائمی دارد، برای جنین چه خطری دارد و درمان سریع کم خونی در بارداری چیست.
عدد کم خونی در بارداری چند است؟
در بارداری حجم پلاسمای خون حدود ۵۰٪ زیاد میشود ولی گلبول قرمز کمتر زیاد میشود؛ پس خون رقیقتر میشود و هموگلوبین کمی میافتد. به همین دلیل مرز کمخونی در بارداری پایینتر است:
| سهماهه | هموگلوبین کمتر از | هماتوکریت کمتر از |
|---|---|---|
| اول (هفتهی ۱ تا ۱۳) | ۱۱ g/dL | ۳۳٪ |
| دوم (هفتهی ۱۴ تا ۲۷) | ۱۰.۵ g/dL | ۳۲٪ |
| سوم (هفتهی ۲۸ تا زایمان) | ۱۱ g/dL | ۳۳٪ |
| شدت | هموگلوبین |
|---|---|
| خفیف | ۱۰ تا ۱۰.۹ |
| متوسط | ۷ تا ۹.۹ |
| شدید | کمتر از ۷ |
جواب آزمایش بارداریتان را میخواهید بفهمید؟ از تفسیر آزمایش کم خونی یا تفسیر آزمایش بارداری باسینا استفاده کنید.
علت کم خونی در بارداری
- فقر آهن: شایعترین علت؛ جنین و جفت حدود ۱ گرم آهن در کل بارداری مصرف میکنند.
- کمبود فولیک اسید: بهخصوص اگر مکمل را از قبل بارداری شروع نکرده باشید.
- کمبود B12: در گیاهخواران.
- تالاسمی مینور: افت هموگلوبین در بارداری بیشتر است.
- بارداریهای پشت سر هم، دوقلویی و تهوع شدید.
علائم کم خونی در بارداری
بسیاری از علائم کمخونی با علائم معمول بارداری قاطی میشود:
- خستگی بیش از حد معمول بارداری
- سرگیجه و احساس ضعف
- تپش قلب و تنگی نفس با فعالیت سبک
- رنگپریدگی، سردرد و دست و پای سرد
- میل به خوردن یخ، خاک یا نشاسته (پیکا)
خطر کم خونی برای مادر و جنین
| برای مادر | برای جنین |
|---|---|
| خستگی شدید و افت توان | زایمان زودرس |
| نیاز بیشتر به تزریق خون هنگام زایمان | وزن کم هنگام تولد |
| تحمل کمتر خونریزی زایمان | ذخیرهی آهن کمتر نوزاد و کمخونی در سال اول |
| افسردگی پس از زایمان | در کمبود فولیک اسید اوایل بارداری: نقص لولهی عصبی |
پیشگیری: مکمل آهن و فولیک اسید
- فولیک اسید ۴۰۰ میکروگرم روزانه از قبل از بارداری تا پایان سهماههی اول (یا طبق دستور پزشک).
- مکمل آهن معمولاً از ماه چهارم (هفتهی ۱۶ تا ۲۰) طبق پروتکل کشوری تا ۳ ماه بعد از زایمان.
- آزمایش CBC در شروع بارداری، حدود هفتهی ۲۴ تا ۲۸ و در صورت نیاز در سهماههی سوم.
قرص آهن را با آب یا آب پرتقال بخورید، نه با شیر یا چای. اگر تهوع دارید، شب قبل از خواب مصرف کنید.
درمان کم خونی در بارداری
کمخونی خفیف تا متوسط
پزشک دوز آهن خوراکی را افزایش میدهد و ۲ تا ۴ هفته بعد آزمایش را تکرار میکند. تغذیهی آهندار هم کمک میکند: برای کم خونی چی بخوریم؟
درمان سریع کم خونی در بارداری
اگر کمخونی شدید است، قرص جواب نداده یا زمان کمی تا زایمان مانده (سهماههی سوم)، روش استاندارد آهن تزریقی وریدی (آمپول آهن داخل سرم) از سهماههی دوم به بعد است. این روش هموگلوبین را سریعتر از قرص بالا میبرد. تزریق خون فقط برای کمخونی خیلی شدید یا خونریزی است.
توصیههایی که در انجمنها (مثل نی نی سایت) برای «درمان سریع» دیده میشود، مثل معجون، دمنوش یا دوز بالای قرص بدون نظر پزشک، جای درمان را نمیگیرد و ممکن است برای جنین بیخطر نباشد.
قرص و آمپول کم خونی در بارداری
انتخاب نوع قرص کم خونی در بارداری (معمولاً ترکیب آهن و فولیک اسید) و آمپول کم خونی در بارداری فقط با پزشک یا ماماست. دربارهی انواع قرص در بهترین قرص آهن برای کم خونی نوشتهایم.
کم خونی مینور و بارداری
مادران تالاسمی مینور معمولاً بارداری کاملاً عادی دارند، اما:
- قرص آهن فقط در صورت پایین بودن فریتین تجویز میشود.
- فولیک اسید معمولاً با دوز بیشتر داده میشود.
- اگر همسر هم مینور است، مشاورهی ژنتیک و آزمایش جنین لازم است.
بیشتر بخوانید: کم خونی مینور چیست؟ و راهنمای جامع آزمایش خون بارداری.
کم خونی بعد از زایمان
خونریزی زایمان و شیردهی میتواند کمخونی را تشدید کند. معمولاً مکمل آهن تا ۳ ماه بعد از زایمان ادامه پیدا میکند و یک CBC در ۶ هفتهی بعد از زایمان توصیه میشود.
سلب مسئولیت: این مقاله فقط برای آگاهی است و جای معاینه و نظر پزشک را نمیگیرد.
سوالات متداول
هموگلوبین در بارداری چند باشد کم خونی است؟
کمتر از ۱۱ g/dL در سهماههی اول و سوم و کمتر از ۱۰.۵ در سهماههی دوم. کمتر از ۷ کمخونی شدید است.
آیا افت هموگلوبین در بارداری طبیعی است؟
کمی افت به خاطر رقیق شدن خون طبیعی است؛ به همین دلیل مرز کمخونی در بارداری پایینتر از زنان غیرباردار است.
درمان سریع کم خونی در بارداری چیست؟
در کمخونی شدید یا وقتی قرص جواب نداده، آهن تزریقی وریدی از سهماههی دوم به بعد سریعترین روش استاندارد است.
قرص آهن در بارداری را از کی شروع کنیم؟
طبق پروتکل معمولاً از ماه چهارم (هفتهی ۱۶ تا ۲۰) تا ۳ ماه بعد از زایمان؛ فولیک اسید از قبل بارداری.
کم خونی در بارداری برای جنین خطر دارد؟
کمخونی متوسط و شدید خطر زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد و کمخونی نوزاد را بالا میبرد.
مادر مینور در بارداری قرص آهن بخورد؟
فقط اگر فریتین پایین باشد. معمولاً فولیک اسید بیشتر تجویز میشود و همسر هم باید آزمایش شود.

