خلاصه:
اولین سوال بیشتر کسانی که کمخونی دارند این است: برای کم خونی چی بخوریم؟ رژیم غذایی درست در کمخونی فقر آهن واقعاً کمک میکند، بهخصوص برای پیشگیری و حفظ ذخیرهی آهن بعد از درمان. اما قبل از هر چیز باید بدانید کمخونیتان از چه نوعی است؛ چون در کمخونی مینور یا کمبود B12 آهن بیشتر جواب نمیدهد.
آهن هِم و غیرهِم؛ چرا مهم است؟
آهن غذا دو نوع است:
- آهن هِم: در گوشت، مرغ، ماهی و جگر. بدن ۱۵ تا ۳۵ درصد آن را جذب میکند.
- آهن غیرهِم: در حبوبات، سبزیها و خشکبار. فقط ۲ تا ۲۰ درصد جذب میشود و جذبش به غذاهای همراه بستگی دارد.
پس بهترین غذا برای کم خونی ترکیبی از هر دو است، همراه با منبع ویتامین C.
بهترین غذاها برای کم خونی
| خوراکی | آهن تقریبی (میلیگرم) | نوع آهن |
|---|---|---|
| جگر گوساله یا گوسفند (پخته) | ۶ تا ۹ | هِم |
| قلوه | حدود ۵ | هِم |
| گوشت قرمز کمچرب | ۲.۵ تا ۳ | هِم |
| ماهی تن و ساردین | ۱.۵ تا ۳ | هِم |
| مرغ (ران) | حدود ۱.۳ | هِم |
| تخممرغ (هر عدد) | حدود ۱ | غیرهِم |
| عدس پخته | ۳.۳ | غیرهِم |
| لوبیا قرمز و سیاه پخته | ۲ تا ۳ | غیرهِم |
| اسفناج پخته | ۳.۶ | غیرهِم |
| کنجد و ارده | ۱۴ تا ۱۵ | غیرهِم |
| پسته | حدود ۴ | غیرهِم |
| زردآلو خشک و کشمش | ۲ تا ۳ | غیرهِم |
| سهشیره و شیرهی انگور | ۱ تا ۴ (بسته به نوع) | غیرهِم |
اسفناج آهن زیادی دارد ولی اگزالات آن جذب را کم میکند؛ با لیمو یا گوجه بخورید و تنها منبع آهنتان نباشد.
بهترین میوه برای کم خونی
میوهها آهن زیادی ندارند، اما ویتامین C آنها جذب آهن را چند برابر میکند. بهترینها: پرتقال، نارنگی، کیوی، توتفرنگی، گوجهفرنگی و انار. از خشکبار هم زردآلو خشک، کشمش، مویز و انجیر خشک گزینههای خوبیاند. دربارهی پسته و آب انار در مقالهی پسته، انار و سهشیره برای کم خونی مفصل نوشتهایم.
نوشیدنی مفید برای کم خونی
- آب پرتقال یا لیموناد کمشکر همراه وعدهی غذایی
- آب انار تازه (ویتامین C دارد؛ آهنش کم است)
- اسموتی اسفناج، کیوی و موز
- شیرهی انگور یا سهشیره در آب ولرم (قند بالا دارد؛ دیابتیها مراقب باشند)
صبحانه برای کم خونی
صبحانهی معمولی ایرانی (نان، پنیر و چای) برای کمخونی بدترین ترکیب است؛ چون چای و پنیر جذب آهن را کم میکنند. چند صبحانهی بهتر:
- تخممرغ با نان سبوسدار و گوجهفرنگی
- عدسی با آبلیمو
- ارده و شیره یا ارده با کشمش روی نان
- جگر (هفتهای یک بار)
- حلیم با گوشت
- جو پرک غنیشده با توتفرنگی یا کیوی
چای را حداقل یک ساعت بعد از صبحانه بخورید، نه همراه آن.
دشمن کم خونی؛ غذاهای مضر برای کم خونی
اینها خودشان کمخونی نمیآورند، اما همراه وعدهی آهندار جذب آهن را کم میکنند:
| خوراکی | چرا؟ | چه کنیم؟ |
|---|---|---|
| چای و قهوه | تانن جذب آهن را تا ۶۰ درصد کم میکند | ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا |
| شیر، ماست و پنیر زیاد | کلسیم با آهن رقابت میکند | در وعدهی جدا بخورید |
| نوشابهی کولا | فسفات جذب را کم میکند | محدود کنید |
| سبوس و غلات کامل زیاد | فیتات آهن را میبندد | خیس کردن و تخمیر (نان سنتی ورآمده) کمک میکند |
| قرص کلسیم و آنتیاسید | جذب آهن را کم میکنند | با فاصله از قرص آهن |
مضرات باقلا برای کم خونی
باقلا برای اغلب افراد منبع خوب آهن و فولات است. اما کسانی که کمبود آنزیم G6PD (فاویسم) دارند، با خوردن باقلا یا حتی استنشاق گردهی آن دچار همولیز و کمخونی ناگهانی میشوند (ادرار تیره، زردی، رنگپریدگی شدید). اگر سابقهی فاویسم دارید یا کودکتان در غربالگری نوزادی کمبود G6PD داشته، باقلا ممنوع است. برای بقیه، باقلا کمخونی نمیآورد.
زردچوبه و قهوه کم خونی میاره؟
زردچوبه در مقدار معمول آشپزی مشکلی ندارد؛ فقط مکملهای پرمقدار کورکومین ممکن است جذب آهن را کم کنند. قهوه هم کمخونی ایجاد نمیکند، ولی همراه غذا جذب آهن را کم میکند.
برای کم خونی مینور چی بخوریم؟
در کمخونی مینور (تالاسمی مینور) بدن کمبود آهن ندارد؛ پس پرخوری آهن یا قرص آهن خودسرانه کمکی نمیکند و ممکن است آهن اضافه در بدن جمع شود. بهتر است:
- رژیم متعادل با سبزی و میوه داشته باشید.
- فولیک اسید (سبزی برگسبز، عدس، مرکبات) کافی بخورید؛ بعضی پزشکان مکمل فولیک اسید تجویز میکنند.
- فقط اگر فریتین پایین بود، آهن را با نظر پزشک شروع کنید.
بیشتر بخوانید: کم خونی مینور چیست؟
رژیم غذایی برای کم خونی؛ نمونهی یک روز
| وعده | نمونه |
|---|---|
| صبحانه | ۲ تخممرغ + نان سنگک + گوجه + نصف پرتقال |
| میانوعده | یک مشت پسته خام + ۴ عدد زردآلو خشک |
| ناهار | خورش قیمه یا قورمهسبزی با گوشت + سالاد با آبلیمو |
| عصرانه | ارده و شیره روی نان یا یک لیوان آب انار |
| شام | عدسپلو با کشمش یا ماهی با سبزیجات |
غذا کافی است یا قرص لازم است؟
اگر کمخونی فقر آهن دارید (فریتین پایین)، غذا بهتنهایی معمولاً کافی نیست؛ چون غذا روزانه فقط ۱ تا ۲ میلیگرم آهن جذبشده میدهد. معمولاً پزشک قرص آهن را برای ۳ ماه یا بیشتر تجویز میکند و رژیم غذایی برای حفظ نتیجه است. دربارهی انتخاب قرص در بهترین قرص آهن برای کم خونی نوشتهایم.
قبل از تغییر رژیم یا شروع قرص، نوع کمخونیتان را بدانید. عکس جواب آزمایش را در تفسیر آزمایش کم خونی باسینا آپلود کنید تا هوش مصنوعی بگوید فقر آهن است، مینور است یا کمبود B12.
سلب مسئولیت: این مقاله فقط برای آگاهی است و جای معاینه و نظر پزشک را نمیگیرد.
سوالات متداول
دشمن کم خونی چیست؟
چای و قهوه همراه غذا (تانن)، لبنیات زیاد کنار وعدهی آهندار (کلسیم)، نوشابهی کولا و سبوس زیاد. اینها جذب آهن را کم میکنند؛ با فاصله از غذا مصرف کنید.
بهترین غذا برای کم خونی چیست؟
جگر، گوشت قرمز کمچرب، ماهی، مرغ و تخممرغ؛ و از گیاهان عدس، لوبیا، کنجد و ارده همراه یک منبع ویتامین C.
برای کم خونی چه میوهای خوب است؟
میوههای پر ویتامین C مثل پرتقال، کیوی، توتفرنگی و انار جذب آهن را بیشتر میکنند؛ از خشکبار زردآلو خشک، کشمش و انجیر خشک آهن دارند.
آیا باقلا برای کم خونی مضر است؟
برای اغلب افراد نه؛ باقلا آهن و فولات دارد. فقط در افراد مبتلا به فاویسم (کمبود G6PD) باعث همولیز و کمخونی ناگهانی میشود.
آیا با غذا میشود کم خونی را درمان کرد؟
کمخونی خفیف و پیشگیری بله، اما فقر آهن واقعی (فریتین پایین) معمولاً به قرص آهن چندماهه نیاز دارد و غذا برای حفظ نتیجه است.
برای کم خونی مینور چی بخوریم؟
رژیم متعادل و فولات کافی؛ نیازی به پرخوری آهن یا قرص آهن نیست مگر فریتین پایین باشد.

