توسط : 
خلاصه:
جواب آزمایش خون را گرفته‌اید و کنار HCT عددی بالا یا پایین نوشته شده؟ در این مقاله به زبان ساده می‌گوییم HCT در آزمایش خون چیست، عدد نرمالش چند است و بالا یا پایین بودنش چه معنایی دارد.
HCT در آزمایش خون چیست؟
HCT مخفف Hematocrit یعنی هماتوکریت است. اگر خون را در یک لوله بریزیم و بچرخانیم، گلبول‌های قرمز ته لوله می‌نشینند. HCT می‌گوید این قسمت قرمز چند درصد کل لوله است.
مثلاً HCT برابر ۴۲ یعنی ۴۲ درصد حجم خون شما گلبول قرمز است و بقیه بیشتر آب خون (پلاسما) است.
HCT بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) است. پزشک آن را همیشه کنار هموگلوبین (Hb)، RBC و MCV می‌خواند، نه به‌تنهایی.
قانون ساده: HCT معمولاً حدود سه برابر هموگلوبین است. مثلاً اگر هموگلوبین ۱۴ باشد، HCT حدود ۴۲ است.
میزان نرمال HCT در آزمایش خون چند است؟
| گروه | محدوده‌ی نرمال |
|---|---|
| مردان | ۴۱ تا ۵۰ درصد |
| زنان | ۳۶ تا ۴۴ درصد |
| زنان باردار | کمی پایین‌تر؛ معمولاً از ۳۳ درصد به بالا |
| نوزادان | ۴۵ تا ۶۱ درصد |
| کودکان | ۳۲ تا ۴۴ درصد |
- عدد کمی خارج از محدوده، به‌تنهایی به معنای بیماری نیست.
- کسانی که در مناطق مرتفع زندگی می‌کنند معمولاً HCT بالاتری دارند.
- همیشه عدد خود را با محدوده‌ی مرجع کنار جواب آزمایشگاه مقایسه کنید.
پایین بودن HCT در آزمایش خون
HCT پایین یعنی گلبول قرمز کافی در خون نیست. به این حالت معمولاً کم‌خونی می‌گویند.
علت پایین بودن HCT در آزمایش خون
- کمبود آهن: شایع‌ترین علت؛ به‌خصوص در خانم‌ها با قاعدگی سنگین و در بارداری.
- کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک.
- خونریزی: مثل قاعدگی شدید، خونریزی معده و روده یا بعد از جراحی.
- بیماری‌های مزمن: مثل بیماری کلیه و بیماری‌های التهابی.
- تالاسمی و دیگر بیماری‌های ارثی خون.
- بارداری: کمی کاهش HCT در بارداری طبیعی است، چون آب خون زیاد می‌شود.
علائم HCT پایین
- خستگی و بی‌حالی
- رنگ‌پریدگی
- تنگی نفس با کار کم
- سرگیجه و تپش قلب
- دست و پای سرد
درمان پایین بودن HCT در آزمایش خون
درمان به علت بستگی دارد. اگر کمبود آهن باشد، پزشک قرص آهن و غذاهای آهن‌دار مثل گوشت قرمز، عدس و سبزی برگ‌سبز را توصیه می‌کند. اگر کمبود B12 باشد، قرص یا آمپول B12 لازم است.
قرص آهن را خودسرانه و طولانی‌مدت مصرف نکنید. آهن اضافه هم برای بدن ضرر دارد.
بالا بودن HCT در آزمایش خون
HCT بالا یعنی سهم گلبول قرمز در خون بیشتر از حد معمول است و خون کمی غلیظ‌تر شده.
بالا بودن HCT در آزمایش خون نشانه چیست؟
- کم‌آبی بدن: شایع‌ترین علت. وقتی آب کم بنوشید یا اسهال و استفراغ داشته باشید، آب خون کم می‌شود و HCT بالا نشان داده می‌شود.
- سیگار، قلیان و ویپ: دود جای اکسیژن را در خون می‌گیرد و بدن گلبول قرمز بیشتری می‌سازد.
- زندگی در ارتفاع: هوای کم‌اکسیژن کوهستان، بدن را وادار به ساختن گلبول قرمز بیشتر می‌کند.
- بیماری‌های ریه و آپنه خواب: مثل COPD و خروپف شدید با قطع نفس در خواب.
- مصرف تستوسترون یا استروئید (مثلاً در بدنسازی).
- پلی‌سیتمی ورا: یک بیماری نادر مغز استخوان که پزشک با آزمایش‌های تکمیلی بررسی می‌کند.
بالا بودن HCT خطرناک است؟
اگر HCT کمی بالا باشد و علتش کم‌آبی باشد، با نوشیدن آب کافی و تکرار آزمایش معمولاً طبیعی می‌شود. اما HCT خیلی بالا یا ماندگار، خون را غلیظ می‌کند و احتمال لخته شدن خون را بالا می‌برد. در این حالت حتماً به پزشک مراجعه کنید.
علائمی که ممکن است با HCT بالا دیده شوند: سردرد، سرگیجه، قرمزی صورت، تاری دید و خارش بعد از حمام آب گرم.
HCT را کنار کدام اعداد بخوانیم؟
| ترکیب نتایج | معنای احتمالی |
|---|---|
| HCT و هموگلوبین پایین، MCV پایین | کم‌خونی فقر آهن یا تالاسمی |
| HCT و هموگلوبین پایین، MCV بالا | کمبود B12 یا اسید فولیک |
| HCT و هموگلوبین بالا | کم‌آبی، سیگار یا پلی‌سیتمی |
| HCT کمی بالا، بقیه طبیعی | اغلب کم‌آبی؛ آزمایش را تکرار کنید |
این جدول فقط برای آشنایی است و تشخیص نهایی با پزشک است. برای خواندن شاخص‌های دیگر، مقاله‌های MCH در آزمایش خون و راهنمای تفسیر آزمایش خون را ببینید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- HCT در دو آزمایش پشت سر هم بالا یا پایین باشد.
- هموگلوبین هم همراه آن غیرطبیعی باشد.
- علائمی مثل تنگی نفس، درد قفسه‌ی سینه، سردرد شدید یا تاری دید دارید (فوراً مراجعه کنید).
- باردار هستید و HCT پایین دارید.
اگر می‌خواهید جواب کامل آزمایشتان را ساده و سریع بفهمید، از تفسیر آنلاین آزمایش خون باسینا کمک بگیرید.
سلب مسئولیت: این مقاله فقط برای آگاهی است و جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرد. برای تفسیر جواب آزمایش خود حتماً با پزشک مشورت کنید.
سوالات متداول
HCT در آزمایش خون چیست؟
HCT یا هماتوکریت نشان می‌دهد چند درصد از حجم خون را گلبول‌های قرمز تشکیل داده‌اند. این عدد بخشی از آزمایش CBC است و همراه هموگلوبین و RBC تفسیر می‌شود.
میزان نرمال HCT در زنان و مردان چقدر است؟
در مردان بزرگسال حدود ۴۱ تا ۵۰ درصد و در زنان بزرگسال حدود ۳۶ تا ۴۴ درصد است. در بارداری کمی پایین‌تر بودن آن طبیعی است.
علت پایین بودن HCT در آزمایش خون چیست؟
شایع‌ترین علت، کم‌خونی فقر آهن است. کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک، خونریزی، بیماری‌های مزمن، تالاسمی و بارداری هم می‌توانند HCT را پایین بیاورند.
بالا بودن HCT در آزمایش خون نشانه چیست؟
بیشتر وقت‌ها نشانه‌ی کم‌آبی بدن است. سیگار و قلیان، زندگی در ارتفاع، بیماری‌های ریه، آپنه خواب، مصرف تستوسترون و به‌ندرت پلی‌سیتمی ورا هم HCT را بالا می‌برند.
درمان پایین بودن HCT چیست؟
درمان به علت بستگی دارد. در کمبود آهن، پزشک مکمل آهن و غذاهای آهن‌دار توصیه می‌کند و در کمبود B12، قرص یا آمپول B12. مکمل آهن را خودسرانه مصرف نکنید.
آیا با نوشیدن آب، HCT بالا پایین می‌آید؟
اگر HCT به خاطر کم‌آبی بالا رفته باشد، بله. با نوشیدن آب کافی و تکرار آزمایش معمولاً طبیعی می‌شود. اگر بعد از آن هم بالا بود، باید پزشک علت را بررسی کند.
ممنون از مطلب خوبتون
من گلبول قرمز خون پایین ضربان بالای قلب درد قلب آسم دارم درد کلیه دارم کیسه صفرا سنگ دارد ایا درمان دارید
سلام و درود،
علائمی که ذکر کردید به‌ویژه درد قفسه سینه، تپش قلب بالا و تنگی نفس همراه با کم‌خونی بسیار حائز اهمیت هستند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
کمبود شدید گلبول‌های قرمز می‌تواند به قلب فشار مضاعف وارد کرده و تپش قلب یا درد ایجاد کند، اما در کنار آسم و مشکلات کلیه و صفرا، بررسی بالینی حضوری کاملاً ضروری است.
توصیه مهم:
لطفاً بدون فوت وقت به اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید تا وضعیت قلب، تنفس و آزمایش‌های خون شما به‌صورت حضوری توسط پزشک ارزیابی شود. درمان این شرایط تنها پس از معاینه مستقیم، نوار قلب و بررسی دقیق مدارک پزشکی امکان‌پذیر است.
سلامتی و بهبودی کامل شما را آرزومندیم.
مفید بود